Турак жайларды өрттөн жана табигый кырсыктардан милдеттүү камсыздандыруу — Кыргыз Республикасынын «Турак жайларды өрттөн жана табигый кырсыктардан милдеттүү камсыздандыруу жөнүндө» 2015-жылдын 31-июлундагы № 209 Мыйзамы менен киргизилген турак жайды коргоонун мамлекеттик программасы. Камсыздандыруу тартиби Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 473 токтому менен бекитилген Эрежелерде аныкталган. Бул камсыздандыруу түрү боюнча камсыздандыруучу — «Мамлекеттик камсыздандыруу уюму» ААК.
Полисти ким тариздөөгө милдеттүү
Полис турак жайдын ээлеринде болушу керек: көп батирлүү үйдөгү батир, жеке турак үй же анын бөлүгү, бөлмө, коммуналдык батир, атайын турак жай фондунун үйлөрүндөгү бөлмө. Келишимди ээсинин үй-бүлө мүчөсү же анын мыйзамдуу өкүлү да түзө алат. Камсыздандыруу үзгүлтүксүз: полис бир жылга таризделет жана турак жай пайдаланылган мезгилдин ичинде узартылат.
Кырсык абалындагы, ошондой эле бузулууга тийиш болгон үйлөрдө жайгашкан турак жайлар милдеттүү камсыздандырууга тартылбайт.
Полис эмнеден коргойт
№ 209 Мыйзамдын 8-беренесине ылайык камсыздандыруу учурлары болуп төмөнкүлөр таанылат:
- өрт — жалындын, түтүндүн жана жогорку температуранын таасири, анын ичинде өрт камсыздандырылган жайдан тышкары чыккан учурда да;
- өрттү өчүрүү боюнча мыйзамдуу аракеттердин натыйжасында суунун кириши;
- табигый кырсыктар: 6 балл жана андан жогору жер титирөө, сел, ташкын, бийик тоолуу көлдөрдүн бөгөттөрүнүн бузулушу, көчкү, урандылар, таш көчкү, жер көчкү, суу басуу жана жер астындагы суулардын деңгээлинин көтөрүлүшү, каржалаган учурда 25 м/сек жана андан жогору катуу шамал, узакка созулган жамгыр (48 сааттын ичинде 60 мм жана андан көп), катуу жамгыр же нөшөр (12 сааттын ичинде 30 мм жана андан көп), катуу кар жаашы (12 сааттын ичинде 20 мм жана андан көп), ылдамдыгы 12 м/сек шамал менен 12 сааттан ашык боорон, диаметри 20 мм жана андан жогору мөндүр;
- табигый кырсыктан жабыркоо же жок болуу коркунучу жарыяланганына байланыштуу ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын чечими боюнча камсыздандырылган турак жайды бузуп, коопсуз аймакка көчүрүү.
Камсыздандыруу турак жайдын конструктивдик элементтерин — чатырды, дубалдарды, пайдубалды, терезелерди, эшиктерди, газ, суу, жылытуу жана канализация системаларын, ошондой эле оңдоо-жасалга элементтерин камтыйт.
Кайсы учурлар камсыздандыруу учуру болуп саналбайт
Зыян турак жайды максатсыз пайдалануудан, аскердик аракеттерден жана алардын кесепеттеринен, террордук актылардан, массалык баш аламандыктардан, ядролук энергиянын таасиринен, камсыздандырылуучунун, пайда алуучунун же алардын жашы жеткен үй-бүлө мүчөлөрүнүн атайылап жасаган аракеттеринен келип чыкса, төлөм жүргүзүлбөйт. Ошондой эле жабылбаган терезелерден, эшиктерден жана башка тешиктерден жамгыр, кар, мөндүр же ылай киргенден келген зыян, эгерде бул тешиктер бороондон же куюндан пайда болбосо, төлөнбөйт.
Камсыздандыруу суммасы жана полистин баасы
Камсыздандыруу суммасы мыйзам менен белгиленген жана 1 000 000 сомду түзөт — ал бардыгы үчүн бирдей жана камсыздандырылуучу тарабынан тандалбайт. Төлөмгө франшиза колдонулбайт. Жылдык полистин баасы турак жайдын жайгашкан жерине жараша аныкталат:
- шаар — 1 200 сомдон;
- айыл жери — 600 сомдон.
Сыйакыга 2 % сатуудан салык кошулат. Министрлер Кабинети бекиткен тизме боюнча социалдык жактан аярлуу топторго жеңилдиктер берилет: сыйакы арзандатылат, арзандатуунун өлчөмү полисте көрсөтүлөт.
Келишим качан күчүнө кирет
Келишим камсыздандыруу сыйакысы төлөнгөн учурдан тартып күчүнө кирет. «Сел», «ташкын» жана «жер көчкү» тобокелдиктери өзгөчө учур болуп саналат — алар боюнча коргоо төлөмдөн кийин 10 календардык күн өткөндөн кийин башталат. Эгерде сыйакы полисте көрсөтүлгөн мөөнөттө төлөнбөсө, келишим күчүнө кирбеген болуп эсептелет.
Полисти кантип тариздөө керек
Полис МКУнун сайтында онлайн, башкы кеңседе, каалаган филиалда жана сатуу түйүнүндө, ошондой эле камсыздандыруу агенти аркылуу таризделет. Онлайн тариздөө бир нече мүнөттү алат:
- камсыздандыруу мезгилин жана ээсинин маалыматтарын көрсөтүңүз;
- турак жай тууралуу маалыматтарды толтуруңуз: турак жайдын түрү жана тиби, укук белгилөөчү документ, шаарда же айылда жайгашкандыгы, ипотеканын жана жеңилдиктердин болушу;
- электрондук идентификациядан өтүңүз;
- документтерге электрондук кол тамга менен кол коюңуз;
- сыйакыны төлөп, полисти электрондук түрдө алыңыз.
Төлөмдү онлайн, терминал, банк же камсыздандыруу агенти аркылуу жүргүзүүгө болот.
Тариздөө үчүн документтер: ээсинин паспорту жана турак жайга укук белгилөөчү документ — техникалык паспорт, айыл өкмөтүнөн маалымкат, сатып алуу-сатуу келишими, инвентардык номер же кадастрдык план.
Камсыздандыруу учуру болгондо эмне кылуу керек
- Токтоосуз түрдө өрт өчүрүү жана авариялык кызматтарга кабарлаңыз.
- Мүлктү жана турак жайды сактап калуу, мүмкүн болгон чыгымдарды болтурбоо же азайтуу боюнча чара көрүңүз.
- 5 календардык күндөн кечиктирбестен МКУга телефон, факс же электрондук почта аркылуу билдирип, кийин кабарлоонун жазуу жүзүндөгү түп нускасын жөнөтүңүз.
- Камсыздандыруучунун өкүлүнө турак жайды кароого мүмкүнчүлүк түзүңүз.
Төлөм жөнүндө арызга полистин көчүрмөсү, камсыздандыруу учуру жөнүндө акт, окуянын болгонун ырастаган ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардын документтери жана камсыздандырылуучунун паспортунун көчүрмөсү тиркелет. Камсыздандыруучу башка документтерди талап кылууга укугу жок. Арыз каралып, төлөм документтердин толук топтому алынган күндөн тартып 30 календардык күндүн ичинде жүргүзүлөт; баш тартылган учурда камсыздандырылуучуга ошол эле мөөнөттө себептери негизделип жазуу жүзүндө кабарланат.
МКУнун ар бир облустук филиалында авариялык комиссар иштейт — байланыш маалыматтары ОСЖ продукт барагында жайгаштырылган.
Полис жана мамлекеттик колдоо
Кезектеги камсыздандыруу мезгили үчүн жарактуу полистин болушу ээсине Кыргыз Республикасынын аймагындагы табигый кырсыктардын натыйжасында бузулган турак жайларды курууга жана реконструкциялоого мамлекеттик субсидияларды алууга укук берет (№ 209 Мыйзамдын 9-беренесинин 1-бөлүгүнүн 6-пункту).
Жоопкерчилик
Милдеттүү камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарды бузууга күнөөлүү адамдар Кыргыз Республикасынын жарандык, административдик жана кылмыш-жаза мыйзамдарында белгиленген жоопкерчилик тартышат. Турак жай ээлеринин келишим түзүү милдетин аткаруусуна мамлекеттик көзөмөлдү Министрлер Кабинети бекиткен тизме боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар жүзөгө ашырат.
Укуктук негиз
- Кыргыз Республикасынын «Турак жайларды өрттөн жана табигый кырсыктардан милдеттүү камсыздандыруу жөнүндө» 2015-жылдын 31-июлундагы № 209 Мыйзамы;
- Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 473 токтому менен бекитилген Турак жайларды өрттөн жана табигый кырсыктардан милдеттүү камсыздандыруунун эрежелери;
- Кыргыз Республикасынын «Камсыздандыруу жана камсыздандыруу иши жөнүндө» 2025-жылдын 29-апрелиндеги № 89 Мыйзамы.
Ченемдик актылардын тексттери Документтер бөлүмүндө жеткиликтүү.
Суроолоруңуз барбы?
МКУнун ишеним телефону: +996 (312) 65-08-53 — дүйшөмбү–жума, 9:00дөн 18:00гө чейин.
Email: info@gso.kg
Башкы кеңсе: Бишкек ш., Ч. Айтматов пр., 1, 2-курулуш.
Республиканын бардык облустарындагы филиалдардын жана сатуу түйүндөрүнүн даректери — Филиалдар бөлүмүндө жана Байланыш барагында.